فاکتورهای رشد چیستند و چه نقشی در تزریق‌های مفصلی دارند؟

در سال‌های اخیر، روش‌های نوین تزریق مفصلی به‌ویژه در درمان آرتروز، آسیب‌های غضروفی و دردهای مزمن مفاصل، توجه بسیاری از بیماران و پزشکان را به خود جلب کرده‌اند. یکی از اصطلاحاتی که در این حوزه زیاد شنیده می‌شود، «فاکتورهای رشد» است. با این حال، هنوز برای بسیاری از افراد این سؤال مطرح است که فاکتورهای رشد چیستند و آیا همان هورمون رشد هستند یا مفهومی متفاوت دارند. شفاف‌سازی این موضوع می‌تواند به درک بهتر روش‌های درمانی و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر بیماران کمک کند.

در این مقاله تلاش شده است بدون هیچ‌گونه تغییر یا دستکاری در مفاهیم علمی، توضیح داده شود که فاکتورهای رشد دقیقاً چه هستند، در چه روش‌های تزریق مفصلی حضور دارند و جایگاه واقعی آن‌ها در درمان‌های ارتوپدی چیست. همچنین با گسترش توضیحات عمومی و کاربردی، متن به شکلی کامل‌تر و قابل‌فهم‌تر برای مخاطب ارائه شده است.

فاکتورهای رشد چیستند و چه تفاوتی با هورمون رشد دارند؟

یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌ها در حوزه درمان‌های تزریقی مفصل این است که فاکتورهای رشد با هورمون رشد یکسان در نظر گرفته می‌شوند. در حالی که این دو مفهوم از نظر علمی تفاوت‌های اساسی دارند. برای پاسخ دقیق به این پرسش که فاکتورهای رشد چیستند، باید به نقش آن‌ها در بدن توجه کرد.

فاکتورهای رشد، پروتئین‌های طبیعی هستند که توسط سلول‌های مختلف بدن ترشح می‌شوند. این پروتئین‌ها نقش پیام‌رسان را ایفا می‌کنند و به سلول‌ها دستور می‌دهند که تکثیر شوند، ترمیم بافت را آغاز کنند یا فرآیندهای التهابی را تعدیل نمایند. به بیان ساده‌تر، فاکتورهای رشد ابزار ارتباطی بدن برای بازسازی و ترمیم هستند.

در مقابل، هورمون رشد یک هورمون سیستمیک است که عمدتاً از غده هیپوفیز ترشح می‌شود و اثرات گسترده‌ای بر رشد بدن، متابولیسم و ساختار استخوانی دارد. بنابراین وقتی در درمان‌های مفصلی از فاکتورهای رشد صحبت می‌شود، منظور هرگز تزریق هورمون رشد نیست.

انواع مهم فاکتورهای رشد در ارتوپدی

برای درک بهتر اینکه فاکتورهای رشد چیستند، شناخت انواع اصلی آن‌ها در حوزه ارتوپدی اهمیت دارد. در درمان‌های مفصلی، چند نوع فاکتور رشد نقش پررنگ‌تری دارند که هر کدام وظیفه مشخصی در فرآیند ترمیم ایفا می‌کنند.

PDGF (Platelet-Derived Growth Factor)

این فاکتور رشد از پلاکت‌ها آزاد می‌شود و نقش مهمی در آغاز فرآیند ترمیم بافت دارد. PDGF به جذب سلول‌های ترمیمی به محل آسیب کمک می‌کند و بستر اولیه بازسازی را فراهم می‌سازد.

VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor)

VEGF مسئول تحریک تشکیل عروق خونی جدید است. افزایش خون‌رسانی به بافت آسیب‌دیده باعث بهبود تغذیه سلولی و تسریع روند ترمیم می‌شود.

TGF-β (Transforming Growth Factor Beta)

این فاکتور رشد نقش کلیدی در تنظیم التهاب و بازسازی ساختار بافتی دارد و در فرآیند ترمیم غضروف و بافت همبند اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1)

IGF-1 در تکثیر سلولی و حفظ ساختار بافتی نقش دارد و در کنار سایر فاکتورهای رشد، به پایداری فرآیند بازسازی کمک می‌کند.

فاکتورهای رشد مختلف با نقش‌های متفاوت، در تنظیم التهاب، افزایش خون‌رسانی و تحریک فرآیندهای ترمیمی مفصل و بافت‌های اطراف آن مؤثر هستند.

فاکتورهای رشد در کدام روش‌های تزریق مفصلی وجود دارند؟

پس از پاسخ به این پرسش که فاکتورهای رشد چیستند، سؤال مهم بعدی این است که این فاکتورها در چه روش‌های درمانی به کار می‌روند. در عمل بالینی، فاکتورهای رشد به‌صورت مستقیم و جداگانه تزریق نمی‌شوند، بلکه در قالب روش‌های مشخصی در اختیار مفصل قرار می‌گیرند.

PRP و نقش فاکتورهای رشد

PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های تزریق مفصلی است. در این روش، از خون خود بیمار استفاده می‌شود و با فرآیندهای خاص، پلاسمایی به دست می‌آید که سرشار از پلاکت‌هاست. این پلاکت‌ها پس از تزریق، فاکتورهای رشد متعددی از جمله PDGF، TGF-β، VEGF و IGF-1 را آزاد می‌کنند.

به همین دلیل است که در بسیاری از منابع، PRP به‌عنوان «تزریق فاکتور رشد» شناخته می‌شود. در واقع، پاسخ عملی به این پرسش که فاکتورهای رشد چیستند، در روش PRP به‌خوبی قابل مشاهده است؛ زیرا بدن خود بیمار به‌طور طبیعی این پروتئین‌ها را در محل مفصل آزاد می‌کند.

ACS یا ارتوکین و فاکتورهای رشد

روش‌های ACS یا ارتوکین نیز بر پایه خون خود بیمار انجام می‌شوند. در این روش‌ها، سرم بیمار به شکلی خاص فرآوری می‌شود تا حاوی مقادیر بالاتری از پروتئین‌های ضدالتهابی و فاکتورهای رشد باشد. نقش اصلی این فاکتورها در ACS، تعدیل التهاب مفصل و کمک به بازسازی تدریجی غضروف است.

در اینجا نیز وقتی از فاکتورهای رشد صحبت می‌شود، منظور ترکیبات طبیعی استخراج‌شده از بدن بیمار است، نه داروی آماده یا مصنوعی.

سلول‌های بنیادی، اگزوزوم‌ها و فاکتورهای رشد

در درمان‌های پیشرفته‌تر، از سلول‌های بنیادی یا اگزوزوم‌ها استفاده می‌شود. سلول‌های بنیادی علاوه بر توانایی تمایز، فاکتورهای رشد و پیام‌رسان‌های ترمیمی متعددی آزاد می‌کنند. این فاکتورها به تنظیم التهاب و تحریک بازسازی بافت کمک می‌کنند.

اگزوزوم‌ها نیز حامل همین فاکتورهای رشد و RNAهای تنظیمی هستند. در این روش‌ها، باز هم پاسخ به این پرسش که فاکتورهای رشد چیستند، به پیام‌رسان‌های طبیعی بدن بازمی‌گردد که نقش تنظیم‌کننده و ترمیمی دارند.

سلول‌های بنیادی و اگزوزوم‌ها با آزادسازی فاکتورهای رشد و پیام‌رسان‌های زیستی، در تنظیم التهاب و حمایت از ترمیم بافت مفصلی نقش دارند.

آیا تزریق مستقیم فاکتور رشد وجود دارد؟

یکی از نکات مهمی که باید به آن توجه شود این است که تزریق مستقیم فاکتور رشد به‌صورت ویال آماده، در درمان آرتروز یک روش استاندارد محسوب نمی‌شود. این نوع تزریق‌ها بیشتر در سطح تحقیقات علمی مطرح هستند و هنوز جایگاه مشخصی در درمان‌های روزمره بالینی ندارند.

در عمل، آنچه به‌عنوان تزریق فاکتور رشد شناخته می‌شود، همان روش‌هایی مانند PRP، ACS یا درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی است که در آن‌ها فاکتورهای رشد به‌طور طبیعی و کنترل‌شده در محل مفصل آزاد می‌شوند.

جمع‌بندی نهایی

برای جمع‌بندی می‌توان گفت:

• فاکتورهای رشد هورمون رشد نیستند و عملکرد متفاوتی دارند.

• این ترکیبات پروتئین‌های طبیعی بدن هستند که در ترمیم بافت، کاهش التهاب و تکثیر سلولی نقش دارند.

• در روش‌های تزریق مفصلی مانند PRP، ACS و درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی، فاکتورهای رشد به‌طور طبیعی از بدن خود بیمار به دست می‌آیند.

• تزریق مستقیم و جداگانه فاکتور رشد به‌عنوان یک داروی آماده، هنوز جایگاه استانداردی در درمان آرتروز ندارد.

درک صحیح اینکه فاکتورهای رشد چیستند، به بیماران کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری درباره روش‌های تزریق مفصلی تصمیم‌گیری کنند و انتظارات واقع‌بینانه‌تری از نتایج درمان داشته باشند.

برای مشاهده مطالب بیشتر اینجا کلیک کنید.